Khi giám đốc ký bảo lãnh cá nhân cho khoản vay của công ty, nguyên tắc trách nhiệm hữu hạn không còn che chắn cho khoản nợ đó. Nếu công ty không trả được, ngân hàng có quyền yêu cầu người bảo lãnh trả thay bằng tài sản riêng, trong phạm vi đã cam kết. Nếu kèm thế chấp nhà, đất cá nhân, ngân hàng có thể xử lý tài sản đó theo hợp đồng thế chấp.
Nhiều người ký vì nghĩ đó là thủ tục bắt buộc cho có, hoặc tin rằng khi thôi làm giám đốc thì cam kết cũng hết. Cả hai đều không đúng. Bảo lãnh là cam kết của cá nhân với ngân hàng, tách khỏi chức danh; nó chỉ chấm dứt khi nghĩa vụ được trả xong hoặc ngân hàng đồng ý giải trừ. Bài này giúp người đại diện hiểu mình đang ký gì, thương lượng được gì và chuẩn bị gì khi công ty bắt đầu khó khăn.
Trách nhiệm hữu hạn không áp dụng cho khoản đã bảo lãnh
Với công ty TNHH và công ty cổ phần, chủ sở hữu, thành viên, cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ của công ty trong phạm vi vốn đã góp. Người đại diện theo pháp luật, nếu không có lỗi, cũng không phải trả nợ của công ty bằng tài sản riêng.
Bảo lãnh cá nhân là một hợp đồng riêng giữa người bảo lãnh và ngân hàng, theo Bộ luật Dân sự. Người ký cam kết thực hiện nghĩa vụ thay công ty nếu công ty không thực hiện hoặc thực hiện không đúng. Khi đó:
- Nguồn trả nợ không còn giới hạn ở tài sản công ty, mà mở rộng sang tài sản của người bảo lãnh, tới mức đã cam kết.
- Ngân hàng không cần chứng minh người bảo lãnh có lỗi gì trong việc điều hành. Chỉ cần công ty vi phạm nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng tín dụng.
- Tuỳ điều khoản, ngân hàng có thể yêu cầu người bảo lãnh trả ngay khi công ty chậm, không cần đợi xử lý hết tài sản của công ty trước.
Đọc hợp đồng bảo lãnh: năm điều khoản quyết định số phận
| Điều khoản | Câu hỏi cần trả lời |
|---|---|
| Phạm vi bảo lãnh | Bảo lãnh một khoản vay cụ thể, hay mọi nghĩa vụ hiện tại và tương lai của công ty với ngân hàng? |
| Giới hạn số tiền | Có ghi mức tối đa không, có bao gồm lãi, lãi phạt, phí xử lý không? |
| Thời điểm phải trả thay | Chỉ khi công ty không còn khả năng trả, hay ngay khi công ty chậm một kỳ? |
| Thời hạn | Hết khi khoản vay hiện tại tất toán, hay kéo dài cho cả các khoản vay gia hạn, vay mới? |
| Tài sản bảo đảm kèm theo | Có thế chấp nhà, đất, xe cá nhân không; tài sản đó là riêng hay chung với vợ hoặc chồng? |
Điều khoản “bảo lãnh cho mọi nghĩa vụ hiện tại và tương lai” là điều khoản đáng hỏi lại nhất. Nó có nghĩa là mỗi lần công ty vay thêm, dù giám đốc sau này là người khác, người bảo lãnh ban đầu có thể vẫn đang gánh.
Những điểm thường thương lượng được, tuỳ chính sách từng ngân hàng và sức khoẻ tài chính của công ty:
- Giới hạn bảo lãnh ở một khoản vay cụ thể, ghi số hợp đồng tín dụng, thay vì mọi nghĩa vụ.
- Ghi mức trần bằng số tiền cụ thể, thấp hơn tổng dư nợ nếu công ty đã có tài sản bảo đảm khác.
- Thêm điều kiện giải trừ bảo lãnh khi dư nợ giảm xuống một mức nhất định hoặc khi công ty bổ sung tài sản bảo đảm.
- Yêu cầu ngân hàng thông báo cho người bảo lãnh khi công ty chậm trả, để người bảo lãnh không bị bất ngờ khi đã quá hạn nhiều kỳ.
Tài sản chung vợ chồng và chữ ký của người còn lại
Khi tài sản dùng để bảo đảm là nhà, đất hoặc tài sản phải đăng ký thuộc sở hữu chung vợ chồng, Luật Hôn nhân và gia đình yêu cầu việc định đoạt phải có sự thoả thuận của cả hai. Vì vậy ngân hàng thường đòi vợ hoặc chồng cùng ký.
Điều này có hai hệ quả mà gia đình nên bàn trước:
- Người vợ hoặc chồng không làm gì ở công ty cũng trở thành một bên trong giao dịch bảo đảm, và tài sản chung của gia đình chịu rủi ro.
- Nếu người còn lại không đồng ý, đó là tín hiệu nên xem lại quy mô khoản vay hoặc tìm tài sản bảo đảm khác, thay vì tìm cách ký cho qua.
Không nên chuyển tài sản sang tên người khác để “an toàn” trước khi ký hay khi công ty đã khó khăn. Giao dịch nhằm tẩu tán tài sản để trốn tránh nghĩa vụ có thể bị yêu cầu tuyên vô hiệu và gây thêm rắc rối pháp lý.
Thôi làm giám đốc, bán phần vốn: bảo lãnh vẫn còn
Tình huống hay gặp: giám đốc ký bảo lãnh khi công ty vay mua máy, hai năm sau bán lại phần vốn cho thành viên khác và rút ra. Khoản vay chưa trả hết. Ngân hàng vẫn giữ hợp đồng bảo lãnh với người cũ.
Muốn thoát nghĩa vụ, người cũ phải có văn bản của ngân hàng đồng ý giải trừ bảo lãnh, thường đổi lại bằng việc:
- người đại diện mới hoặc thành viên nhận phần vốn ký bảo lãnh thay thế;
- công ty bổ sung tài sản bảo đảm khác;
- hoặc tất toán một phần khoản vay.
Nên đưa điều kiện này vào hợp đồng chuyển nhượng phần vốn hoặc biên bản bàn giao: bên nhận cam kết hoàn tất việc thay bảo lãnh trong một thời hạn cụ thể, trước khi nhận đủ quyền. Làm sau thì người cũ gần như không còn đòn bẩy nào.
Khi công ty bắt đầu chậm trả
- Xin ngân hàng lịch sử trả nợ và dư nợ hiện tại. Người bảo lãnh có quyền biết mình đang gánh bao nhiêu.
- Chủ động làm việc với ngân hàng về cơ cấu lại thời hạn trả nợ, thay vì để quá hạn nhiều kỳ. Quyết định cơ cấu tuỳ ngân hàng và quy định tín dụng hiện hành.
- Giữ nguyên nghĩa vụ thuế của công ty: tiền thuế, tiền chậm nộp vẫn phải tính. Đừng dùng tiền nộp thuế để trả ngân hàng rồi để nợ thuế phình ra, vì nợ thuế kéo thêm rủi ro cho chính người đại diện.
- Không ưu tiên trả nợ cho một chủ nợ theo cách gây thiệt cho chủ nợ khác khi công ty đã mất khả năng thanh toán; giao dịch kiểu này có thể bị xem xét lại trong thủ tục phá sản.
- Hỏi luật sư về quyền của người bảo lãnh sau khi đã trả thay: người bảo lãnh có quyền yêu cầu công ty hoàn lại khoản đã trả, dù thực tế khả năng thu hồi phụ thuộc vào tài sản còn lại của công ty.
Giám đốc cho công ty vay tiền riêng: một dạng rủi ro khác
Không phải ai cũng bảo lãnh cho ngân hàng. Nhiều giám đốc chọn cách tự bỏ tiền riêng cho công ty vay. Cách này tránh được cam kết với ngân hàng, nhưng cần làm đúng:
- Có hợp đồng vay giữa cá nhân và công ty, được thông qua theo thẩm quyền, vì đây là giao dịch giữa công ty với người quản lý của mình.
- Tiền đi qua tài khoản ngân hàng, không đưa tiền mặt.
- Nếu có lãi, thu nhập từ lãi cho vay là thu nhập của cá nhân thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân; phần lãi công ty trả có giới hạn để được tính vào chi phí được trừ. Hỏi kế toán về quy định hiện hành trước khi ghi lãi suất.
- Khi công ty giải thể hoặc phá sản, khoản cho vay này là một khoản nợ như các khoản nợ khác, xếp theo thứ tự thanh toán luật định.
Tự kiểm tra ở đâu
- Hệ thống thông tin tín dụng qua ngân hàng hoặc kênh tra cứu cá nhân: xem mình đang có nghĩa vụ bảo lãnh nào được ghi nhận.
- Văn phòng đăng ký đất đai: xem tài sản của mình đang được đăng ký thế chấp cho khoản nào.
- Tài khoản thuế điện tử của công ty và ứng dụng thuế trên điện thoại: xem nợ thuế, vì nợ thuế là nguồn rủi ro song song với nợ ngân hàng.
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: xem trạng thái mã số thuế công ty trước khi ký bảo lãnh cho một khoản vay mới.
Câu hỏi thường gặp
Công ty TNHH mà giám đốc vẫn phải trả nợ ngân hàng là sao?
Trách nhiệm hữu hạn chỉ bảo vệ tài sản cá nhân khỏi nợ của công ty khi không có cam kết riêng. Khi giám đốc ký bảo lãnh cá nhân, đó là nghĩa vụ riêng của giám đốc với ngân hàng, nên ngân hàng đòi được trong phạm vi đã cam kết.
Có được từ chối ký bảo lãnh mà vẫn vay được không?
Tuỳ ngân hàng và hồ sơ của công ty. Công ty có tài sản bảo đảm tốt, lịch sử tín dụng sạch, báo cáo tài chính minh bạch thì có cơ sở thương lượng bỏ hoặc giới hạn bảo lãnh. Ít nhất nên đề nghị ghi rõ giới hạn số tiền và chỉ cho một khoản vay cụ thể.
Giám đốc thuê có nên ký bảo lãnh cho công ty của chủ không?
Nên thận trọng. Giám đốc thuê không có phần vốn, không hưởng lợi nhuận tương xứng mà lại gánh rủi ro trả nợ. Nếu buộc phải ký, cần thoả thuận với chủ sở hữu bằng văn bản về việc hoàn trả và thay bảo lãnh khi nghỉ việc.
Người bảo lãnh đã trả thay thì đòi lại ở đâu?
Người bảo lãnh có quyền yêu cầu công ty hoàn trả khoản đã trả thay theo Bộ luật Dân sự. Khả năng thu hồi thực tế phụ thuộc vào tài sản còn lại của công ty và thứ tự ưu tiên thanh toán nếu công ty phá sản.
Bảo lãnh cá nhân có làm người đại diện bị tạm hoãn xuất cảnh không?
Tạm hoãn xuất cảnh liên quan đến nợ thuế là chuyện khác, gắn với nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Nợ ngân hàng theo hợp đồng bảo lãnh là quan hệ dân sự, được giải quyết theo thoả thuận hoặc qua toà án.
Vợ ký cùng hợp đồng thế chấp thì có phải trả nợ bằng tài sản riêng của vợ không?
Việc ký đồng ý thế chấp tài sản chung khác với việc tự ký bảo lãnh bằng toàn bộ tài sản của mình. Phạm vi nghĩa vụ phụ thuộc vào đúng văn bản đã ký; cần đọc kỹ và hỏi luật sư nếu có tranh chấp.
